Łożyska toczne – dlaczego ich ponowne smarowanie jest kluczowe?

Łożyska toczne znajdują zastosowanie niemal wszędzie tam, gdzie pracują ruchome elementy obrotowe. Zmniejszają tarcie, przenoszą obciążenia i umożliwiają precyzyjną, stabilną pracę mechanizmów. Występują w maszynach i urządzeniach różnego typu – od aplikacji motoryzacyjnych, przez linie produkcyjne, po ciężkie maszyny przemysłowe. Regularne ponowne smarowanie (tzw. „dosmarowywanie”) łożysk tocznych jest niezbędne, aby uzupełnić smar, który utracił swoje właściwości, wyciekł lub uległ zanieczyszczeniu. Ponieważ warunki pracy łożysk (obciążenia, prędkości, temperatury i środowisko) są bardzo zróżnicowane, odstępy między smarowaniami mogą wynosić od jednego dnia do nawet roku i zawsze powinny być dobierane indywidualnie do aplikacji. Nie istnieje jeden uniwersalny środek smarny ani jeden harmonogram smarowania, który sprawdzi się we wszystkich warunkach, dlatego kluczowe jest oparcie się na zaleceniach producenta oraz wsparciu technicznym specjalistów.

Jako Dexol, autoryzowany dystrybutor środków smarnych Mobil, pomagamy dobrać zarówno odpowiedni smar, jak i właściwą strategię smarowania łożysk w konkretnych warunkach pracy.

Smary Mobil™ od lat cieszą się zaufaniem specjalistów ze wszystkich sektorów przemysłu – w górnictwie, budownictwie, energetyce, przemyśle motoryzacyjnym, hutnictwie i produkcji w wielu innych sektorach. Szeroka gama zaawansowanych środków smarnych Mobil pozwala dobrać rozwiązanie idealnie dopasowane do danych potrzeb. Smary Mobil to produkty stworzone z myślą o maksymalizacji wydajności maszyn i urządzeń, które muszą sprostać wymaganiom współczesnego przemysłu.

Jak często należy dokonywać ponownego smarowania łożyska?

Wielu użytkowników maszyn zadaje to samo pytanie: jak często trzeba uzupełniać smar w łożyskach? Odpowiedź zależy od szeregu czynników, m.in. typu łożyska, prędkości obrotowej, obciążenia, temperatury pracy oraz warunków środowiskowych.

Typ łożyska ma bezpośredni wpływ na częstotliwość smarowania/wymiany smaru:

• – Łożysko kulkowe promieniowe – przyjmowane jest jako bazowy punkt odniesienia dla częstotliwości wymiany smaru.
• – Cylindryczne łożysko wałeczkowe – wymaga około 5‑krotnie częstszego smarowania niż kulkowe promieniowe.
• – Łożysko kulkowe wzdłużne i łożysko wałeczkowe – nawet 10‑krotnie częstszej wymiany smaru.

Ogólna zasada jest taka: mniejsze łożyska pracujące z dużą prędkością zwykle wymagają rzadszego uzupełniania smaru, podczas gdy duże łożyska o niższych prędkościach – częstszego ponownego smarowania.

Wpływ temperatury i warunków środowiskowych

Temperatura pracy łożyska bardzo silnie oddziałuje na żywotność smaru. Powyżej około 65°C szybkość utleniania smaru podwaja się przy każdym wzroście temperatury o ok. 10°C, co znacząco skraca jego trwałość. Wraz ze wzrostem temperatury smar staje się bardziej miękki, może nawet dochodzić do jego wycieku z obudowy, co wymusza częstsze „dosmarowywanie”.

Odpowiednio dobrane smary Mobil do pracy w wysokich temperaturach pozwalają wydłużyć odstępy między wymianami i lepiej zabezpieczają łożyska przed awarią. Istotną rolę gra również środowisko pracy – w aplikacjach narażonych na kurz, wilgoć, chemikalia lub inne zanieczyszczenia, konieczne może być wyraźne skrócenie interwałów ponownego smarowania. W każdym przypadku warto  uważnie obserwować wszelkie nieprawidłowości: podwyższoną temperaturę łożyska, nietypowy hałas, zwiększone drgania czy nieszczelności – to często pierwsze sygnały, że smarowanie jest niewystarczające lub nieprawidłowe.

Jak prawidłowo dodawać smar do łożysk?

Wiele łożysk wymaga tylko niewielkich ilości smaru pomiędzy pełnymi okresami wymiany. Zaleca się stosowanie smarownicy niskociśnieniowy, co minimalizuje ryzyko uszkodzenia uszczelnień oraz nadmiernego wzrostu ciśnienia wewnątrz obudowy łożyska.

Podstawowe kroki przy uzupełnianiu smaru to:

1. Sprawdzenie ilości smaru w łożysku – poprzez wyjęcie zaślepki lub smarowniczki i ocenę, czy przez otwór wypływa nadmiar smaru.
2. Kontrola łożysk i uszczelnień pod kątem wycieków.
3. Wprowadzenie kilku „dawek” smaru, unikając nadmiernego smarowania, które może prowadzić do przegrzewania się łożyska i wycieków.

W dobrze uszczelnionych łożyskach ilość potrzebnego smaru między pełnymi wymianami może być naprawdę niewielka – istotniejsza od dużej porcji smaru jest regularność i poprawna procedura.

Przepłukiwanie i pełna wymiana smaru – praktyczne wskazówki

Przy pełnej wymianie smaru, tzw. przepłukiwaniu, celem jest usunięcie starego, zdegradowanego smaru oraz odprowadzenie nadmiaru ciśnienia. Zastosowana metoda zależy od konstrukcji łożyska oraz jego wyposażenia:

• Łożyska z otworem spustowym i smarowniczką:
  Usuwany jest dolny korek spustowy i zaschnięty smar, czyścimy smarowniczkę, po czym nowy smar podaje się przez smarowniczkę aż do momentu, gdy stary smar zostanie całkowicie wypchnięty przez otwór. Następnie maszyna powinna pracować w temperaturze roboczej przez 10–30 minut, aby nadmiar smaru mógł się rozszerzyć i swobodnie wypłynąć, stabilizując ciśnienie w łożysku. Należy wyczyścić korek spustowy i umieścić go w otworze spustowym.

• Łożyska ze smarowniczką, ale bez otworu spustowego:
  O ile jest to bezpieczne, smarowniczkę usuwa się podczas pracy w temperaturze roboczej, aby umożliwić wypłynięcie nadmiaru smaru. Należy wyczyścić smarowniczkę i następnie montuje się ją ponownie, podaje niewielką ilość smaru, po czym ponownie na krótko ją demontuje, pozwalając na ewentualny wypływ nadmiaru. Jeśli smar nie wypłynie, świadczy to najprawdopodobniej o bardzo małej ilości smaru w łożysku; w takim przypadku należy powtarzać kroki 2 i 3 do momentu, aż z otworu wypłynie nadmiar smaru. Należy wymienić smarowniczkę.

• Łożyska ze smarowniczką z zabezpieczeniem nadmiarowym, bez otworu spustowego:
  Wyczyścić smarowniczkę. Smar podaje się do momentu aż pojawi się on w otworze nadmiarowym, co świadczy o prawidłowym wypełnieniu łożyska. Brak wypływu może wskazywać na zablokowanie kanału – w takiej sytuacji należy oczyścić lub wymienić smarowniczkę, a następnie powtórzyć procedurę i uruchomić urządzenie w temperaturze roboczej, aby potwierdzić poprawne działanie zabezpieczenia nadmiarowego.

Bezpieczeństwo pracy i dobre praktyki serwisowe

Prawidłowe smarowanie łożysk to nie tylko kwestia żywotności maszyny, ale również bezpieczeństwa. Nadmiar smaru i zanieczyszczenia na zewnątrz obudowy łożyska powinny być zawsze dokładnie usuwane, ponieważ tworzą warstwę izolacyjną utrudniającą odprowadzanie ciepła oraz mogą stanowić zagrożenie poślizgnięcia dla pracowników.

Szczególną ostrożność należy zachować przy łożyskach silników elektrycznych – tutaj zbyt duża ilość smaru lub nieprawidłowa procedura ponownego smarowania może prowadzić do przegrzewania i uszkodzeń. W przypadku występowania twardych osadów mydlanych obudowę łożyska należy przepłukać gorącym olejem podawanym przez smarownicę, a następnie wypchnąć olej nowym smarem przed ponownym uruchomieniem. Przy bardzo dużych łożyskach, np. w maszynach papierniczych, całkowite usunięcie smaru może być niepraktyczne, dlatego ilość nowego smaru powinna być ściśle oparta na wytycznych producenta urządzenia.

Monitorowanie stanu łożysk za pomocą dostępnych na rynku przyrządów (analiza drgań, temperatury itp.) pozwala wcześnie wykrywać uszkodzenia i optymalizować harmonogram smarowania.

Jak Dexol, jako autoryzowany dystrybutor produktów Mobil, może wspierać działalność zakładu/przedsiębiorstwa?

Dobór odpowiedniego smaru Mobil do konkretnej aplikacji – od standardowych warunków, przez wysokie temperatury, po środowiska silnie zanieczyszczone – oraz zaplanowanie właściwych interwałów ponownego smarowania pozwala istotnie wydłużyć trwałość łożysk i ograniczyć nieplanowane przestoje. Dexol, jako autoryzowany dystrybutor Mobil, oferuje nie tylko szeroką gamę smarów przemysłowych Mobil, ale również wsparcie techniczne przy tworzeniu i optymalizacji programów smarowania w zakładach produkcyjnych.

Poznaj ogólny przewodnik po smarach Mobil. Szczegółowe informacje na temat konkretnych produktów (olejów i smarów) Mobil dla zastosowań przemysłowych dostępne są w zakładce Oferta: środki smarne dla przemysłu.

Jeśli chcesz przeanalizować obecne praktyki smarowania łożysk w swoim zakładzie, zapraszamy do kontaktu z naszym zespołem ekspertów ds. smarowania – pomożemy dobrać odpowiednie produkty Mobil oraz zaproponujemy praktyczne usprawnienia procedur serwisowych.